Produkcja samolotów bojowych. Jaki kraj buduje ich najwięcej?

Wielozadaniowe samoloty bojowe to technologiczny szczyt – dowód najwyższego zaawansowania i możliwości przemysłu lotniczego. Kilkadziesiąt lat temu własne samoloty bojowe były w stanie opracować takie kraje, jak m.in. Szwajcaria (FFA P-16), Kanada (CF-105 Arrow), RPA (Atlas Cheetah na bazie francuskiego Mirage’a), Izrael (Kfir) czy Egipt (Helwan HA-300).

Obecnie tylko kilka państw – niekiedy dzięki międzynarodowej współpracy – ma potencjał, pozwalający na projektowanie i budowę nowoczesnych bojowych odrzutowców.

Są to samoloty zaliczane do generacji 4. (a także 4+) i 5., a różnią je nie tylko możliwości, ale i skala produkcji. Przedstawia ją nowy raport Defence 24, bazujący na danych think tanku RUSI (Royal United Services Institute). Jakie samoloty bojowe są obecnie produkowane na świecie?

Liderem pod względem liczby wytwarzanych egzemplarzy są Chiny. Państwo Środka produkuje obecnie pięć typów maszyn bojowych, w tym – jako jedyne na świecie – dwa typy samolotów 5. generacji.

W 2025 r. linie produkcyjne opuściło ok. 120 samolotów J-20A. Są to ciężkie, wielozadaniowe myśliwce w układzie kaczki (z trójkątnymi skrzydłami i przednimi powierzchniami sterowymi – canardami), wykonane w technologii stealth. Samoloty te są traktowane przez Pentagon jako jedno z głównych wyzwań w przypadku ewentualnego konfliktu USA z Chinami.

Następnym typem produkowanego przez Chiny samolotu jest J-16. W 2025 r. powstało ok. 100 egzemplarzy maszyny bazującej na samolocie J-11, będącym kopią rosyjskiego Su-27. Obok wersji myśliwskiej, przenoszącej m.in. pociski dalekiego zasięgu PL-15, powstał także wariant J-16D przeznaczony do walki radioelektronicznej.

Chiny prawdopodobnie nadal produkują samoloty J-10C, których w ostatnim roku powstało nie więcej niż 40 egzemplarzy. Są to samoloty jednosilnikowe i prostsze pod względem technicznym. Choć w poprzednich latach były dostarczane do chińskich sił powietrznych, ich obecna produkcja najprawdopodobniej kierowana jest na eksport.

Na potrzeby chińskiej marynarki wojennej powstają także samoloty pokładowe J-15. To konstrukcja bazująca – podobnie jak J-16 – na Su-27 i uznawana za nielicencyjną kopię rosyjskiego Su-33. W ostatnim roku powstało 20-40 egzemplarzy J-15.

Chiny produkują również samoloty J-35 (wariant pokładowy) i J-35A (wariant bazowania lądowego). To drugi, lżejszy typ produkowanego w Chinach samolotu 5. generacji, jednak skala produkcji pozostaje nieznana.

Stany Zjednoczone zajmują pod względem wielkości produkcji drugie miejsce na świecie. Najliczniej powstającym amerykańskim samolotem bojowym jest F-35, produkowany w trzech wariantach. Podstawowa wersja A jest klasycznym samolotem bazowania lądowego, wariant B to samolot pionowego/skróconego startu, a wariant C to maszyna pokładowa, przeznaczona do działania z lotniskowców wyposażonych w katapulty. W 2025 r. zbudowano 191 egzemplarzy F-35 wszystkich wersji.

W produkcji pozostaje także wielozadaniowy reprezentant generacji 4. (4+), czyli F-16C/D Block 70/72. Choć większym zainteresowaniem cieszy się jego nowocześniejszy następca F-35, amerykańską linię produkcyjną opuściło w ostatnim roku ok. 20 nowych F-16. Kluczowe części kadłuba tych samolotów są obecnie produkowane w Polsce.

Amerykański przemysł produkuje także trzeci typ samolotu bojowego – w ostatnim roku powstało 9 lub 10 egzemplarzy F-15EX. To najnowszy wariant 50-letniej konstrukcji, oferujący – w porównaniu z nowymi samolotami 5. generacji – większą prędkość, udźwig i możliwość przenoszenia znacznie większej liczby pocisków powietrze-powietrze.

Trzecim globalnym producentem pozostaje Rosja. Najliczniej produkowanym rosyjskim samolotem bojowym jest bazujący na Su-27, uderzeniowy Su-34, szeroko wykorzystywany podczas walk w Ukrainie. W 2025 r. powstało ok. 18 maszyn tego typu.

W nieco mniejszej liczbie – ok. 14 egz. - produkowane są samoloty Su-35 – ciężkie, dwusilnikowe myśliwce przewagi powietrznej. Rosjanie wyprodukowali także do ośmiu wielozadaniowych, dwumiejscowych myśliwców Su-30 oraz – prawdopodobnie – do czterech egzemplarzy swojej najnowszej konstrukcji, czyli samolotu Su-57, przedstawianego jako rosyjska maszyna 5. generacji.

Samolot wielozadaniowy Rafale stał się hitem eksportowym francuskiego przemysłu, a zapotrzebowanie na te maszyny przewyższa możliwości produkcyjne. Dla Francji to konstrukcja o wyjątkowym znaczeniu: Rafale, zdolny do przenoszenia pocisków ASMPA-R stanowi element strategicznego odstraszania nuklearnego. W 2025 r. powstało 26 egzemplarzy tego samolotu, choć trwają prace nad dwukrotnym zwiększeniem mocy produkcyjnych.

Korea Południowa produkuje obecnie dwa typy samolotów bojowych. Seryjnie produkowany jest FA-50 – dwumiejscowa maszyna (kupiona m.in. przez Polskę), której możliwości bojowe są obecnie ograniczone ze względu na brak integracji z nowoczesnymi radarami i uzbrojeniem.

Drugim typem produkowanego w Korei Południowej samolotu jest KF-21 Boramae, który docelowo ma zyskać cechy samolotu 5. generacji. Konstrukcja ta jest na początku swojego rozwoju i na razie powstało tylko kilka przedseryjnych, prototypowych egzemplarzy. Uruchomienie produkcji seryjnej planowane jest na 2026 r.

Dzięki współpracy z Chinami Pakistan opracował i rozpoczął produkcję samolotu JF-17 Thunder. To stosunkowo prosty, lekki myśliwiec 4. generacji, którego kluczową zaletą jest niska cena, około trzykrotnie niższa od większości innych samolotów wielozadaniowych.

Eurofighter Typhoon jest przykładem udanej, ponadnarodowej współpracy – powstał dzięki kooperacji Wielkiej Brytanii, Niemiec, Włoch i Hiszpanii, a każde z tych państw produkuje części, pozwalające na końcowy montaż, możliwy na czterech niezależnych liniach produkcyjnych.

Dwusilnikowy Eurofighter Typhoon jest obecnie produkowany w wariancie Tranche 4 (Tranche 5 jest w opracowaniu), a maszyny te są oferowane m.in. Polsce. W 2025 r. powstało ok. 15 egzemplarzy Eurofightera.

Indie produkują obecnie dwa typy samolotów bojowych. Pierwszym jest produkowany na rosyjskiej licencji samolot wielozadaniowy Su-30MKI. Indie opracowały także własną konstrukcję – lekki i niedrogi myśliwiec wielozadaniowy HAL Tejas. Łączna produkcja obu typów nie przekroczyła w 2025 r. 15 egz.

W niewielkiej liczbie powstają także opracowane w Szwecji samoloty JAS 39 Gripen, produkowane obecnie w zmodernizowanym wariancie Gripen E. Linie produkcyjne tej maszyny istnieją w Szwecji i Brazylii, a skala produkcji ma niebawem znacząco wzrosnąć.

Szwecja planuje rozwinąć moce produkcyjne do 36 egzemplarzy rocznie ze względu na zamówienia m.in. z Kolumbii, Tajlandii czy Peru, a także potencjalne zamówienie z Ukrainy.