Sztuczna inteligencja odkrywa tajemnice Biblii. Przełom w badaniach

Naukowcy od lat próbują ustalić, kto naprawdę napisał Biblię. Pomimo licznych badań, autorstwo wielu ksiąg Starego Testamentu pozostawało niepewne. Przełom w tej dziedzinie przynosi sztuczna inteligencja. Odpowiednio zaprogramowana przez naukowców potrafiła wyróżnić trzy odrębne style pisania w pierwszych dziewięciu księgach Biblii Hebrajskiej, oferując nowe spojrzenie na autorstwo i historię tekstu. Wyniki opisano w "PLOS".

Dotychczasowe badania teologiczne i historyczne nie dawały jednoznacznych odpowiedzi, ponieważ teksty biblijne były wielokrotnie przepisywane i redagowane. Przełom nastąpił dzięki pracy Shiry Faigenbaum-Golovin z Duke University, która początkowo analizowała inskrypcje na ceramice z VI wieku p.n.e., wykorzystując narzędzia matematyczne i statystyczne do ustalania autorstwa. Wspólnie z archeologiem Israelem Finkelsteinem oraz zespołem ekspertów z Izraela, Francji i USA rozwijali metody analizy tekstów biblijnych. Ich praca dostarczyła cennych wskazówek dotyczących datowania tych tekstów.

Z powodu fragmentaryczności i złożoności materiału, tradycyjne algorytmy uczenia maszynowego nie były wystarczające. Zespół opracował więc specjalny model AI, który potrafi wykrywać subtelne wzorce językowe nawet w bardzo krótkich fragmentach tekstu. Analiza objęła trzy główne grupy tekstów: Księgi kapłańskie Tory, Księgę Powtórzonego Prawa oraz Historie Deuteronomistyczne (Jozuego, Sędziów, Samuela i Królewską).

Model AI wykazał, że Księga Powtórzonego Prawa oraz Historia Deuteronomistyczna są do siebie bardziej podobne językowo niż do tekstów kapłańskich, co potwierdza wcześniejsze ustalenia biblistów. Aby przetestować model, zespół wybrał 50 rozdziałów z Biblii Hebrajskiej, które wcześniej przypisano do jednego z trzech zidentyfikowanych stylów pisarskich.

Algorytm porównał te rozdziały i zaproponował ilościowy wzór, przypisując każdy z nich do jednego z trzech stylów pisania. Model ocenił także sporne rozdziały, porównując ich cechy językowe ze zidentyfikowanymi stylami. Co więcej, algorytm zidentyfikował charakterystyczne różnice stylu pisania, nawet w użyciu prostych słów, takich jak "nie", "który" czy "król". Testy modelu na rozdziałach z Biblii pozwoliły na ilościowe przypisanie ich do trzech stylów pisarskich oraz ocenę spornych fragmentów.

Zaletą nowej metody jest także jej transparentność – AI wskazuje konkretne słowa i frazy, które decydują o przypisaniu tekstu do danego stylu, co umożliwia lepsze zrozumienie i weryfikację wyników. Dzięki temu badania te stanowią przełom w badaniu autorstwa Biblii, łącząc nowoczesne technologie z tradycyjną filologią i archeologią.