Puchar sprzed 4,3 tys. lat. Pokryty jest zaskakującym obrazem
Badacze odnaleźli na terenach Palestyny kielich sprzed 4,3 tys. lat. Wizerunki wykute na nim dają wyobrażenie, jak ludzie wówczas wyobrażali sobie stworzenie kosmosu.
Fragment kielicha
Obraz wykuty na znalezionym w Palestynie kielichu sprzed 4,3 tys. lat najprawdopodobniej przedstawia wszechświat formujący się z pierwotnego chaosu.
Kielich ˁAin Samiya ma około 8 centymetrów wysokości. Został znaleziony 55 lat temu w starożytnym grobowcu kilka kilometrów na północny wschód od Ramallah, na zachodnim krańcu Żyznego Półksiężyca.
Najstarsza wizualizacja mitu stworzenia?
Na kielichu, jak napisali badacze w swoim artykule w Journal of the Ancient Near Eastern Society, przedstawiono dwie sceny. Na pierwszej z nich wielki wąż podnosi się i staje twarzą w twarz z chimerą o ludzkim torsie i zwierzęcych nogach. Stoi ona nad małym okręgiem przypominającym kwiat.
W drugiej scenie zaś wąż leży na ziemi pod kolejnym, znacznie większym okręgiem. Badacze porównali go do uśmiechającego się kwiatu. Okrąg ten podtrzymywany jest przez dwie postacie przypominające kształtem ludzi.
W latach 70. XX wieku archeolodzy byli przekonani, że sceny te pochodzą z babilońskiego mitu o stworzeniu świata, w którym to pierwotna istota - Tiamat - zostaje pokonana w bitwie. Eberhard Zangger z Luwian Studies jednak nie zgadza się z tą wizją.
Badacz argumentuje to tym, że na kielichu nie przedstawiono żadnej walki. Według jego zespołu mały okrąg to słabe słońce w chaosie, a w drugiej scenie bogowie – już w formie ludzkiej – niosą potężne słońce w "niebiańskiej łodzi".
Ponadto, kielich jest starszy o ok. tysiąc lat od najstarszego zapisu babilońskiego mitu. Zangger i współautorzy sugerują więc, że to ślad jeszcze starszej narracji o oddzieleniu nieba od ziemi.
Spór o interpretację scen
Zespół łączy motywy węża chaosu i łodzi z szerszą tradycją Żyznego Półksiężyca. Badacze zauważyli też podobny symbol łodzi na filarze w Göbekli Tepe, starszym o ok. 7 tys. lat. Krytycy podkreślają, że podobieństwo nie dowodzi bezpośrednich wpływów.
Jan Lisman, niezależny badacz z Holandii, jest sceptyczny wobec tej interpretacji. – Ten obraz może przedstawiać dzienny ruch słońca. Na pewno nie "początek" ani "chaos" – mówi. Silvia Schroer z Uniwersytetu w Bernie z kolei przekonuje, że kielich faktycznie może ukazywać "scenę stworzenia". Badaczka przestrzega jednak przed łączeniem tradycji z różnych regionów.
