Bombowiec nowej generacji PAK DA. Strategiczna nadzieja Rosji

Ile rosyjskich bombowców zniszczyła Ukraina w ataku przeprowadzonym 1 czerwca 2025 r.? Gdy źródła ukraińskie mówiły o trafieniu ponad 40 rosyjskich samolotów, niezależni analitycy – na podstawie dostępnych nagrań – początkowo potwierdzali uszkodzenie jednocyfrowej liczby maszyn.

Nowe nagrania dowodzą jednak, że rosyjskie straty mogą być znacznie większe – być może zbliżone nawet do tych przedstawianych przez Ukrainę. Utrata jednej trzeciej bombowców strategicznych rzutuje na rosyjskie zdolności ofensywne i skuteczność atomowego odstraszania.

W takim kontekście zasadne staje się pytanie o nowy rosyjski bombowiec strategiczny PAK DA (Perspektywiczny Kompleks Lotniczy Dalekiego Zasięgu), który – według zapowiedzi Kremla – zgodnie z pierwotnym harmonogramem w 2017 roku miał rozpocząć służbę. Nie rozpoczął, a obowiązująca obecnie data planowanego rozpoczęcia produkcji seryjnej – rok 2027 – wydaje się mało realna.

Wprawdzie w 2019 roku rosyjskie media zapowiadały szybki rollout (oficjalną, publiczną prezentację) prototypu, ale do połowy roku 2025 nic takiego nie nastąpiło. Oznacza to, że – nawet w najkorzystniejszym dla Rosji scenariuszu – od gotowości operacyjnej dzielą tę maszynę długie lata.

Plany jej budowy ogłoszono w 2007 roku. PAK DA miał wówczas zastąpić bombowce Tu-160, których produkcję zakończono w połowie lat 90. XX wieku (w kolejnych latach złożono jeszcze dwa samoloty, a następnie – w roku 2015 – produkcję uroczyście wznowiono).

Po kilkuletnich pracach koncepcyjnych w roku 2012 zatwierdzono kształt kadłuba nowego samolotu, wybierając – o czym informował Tupolew – spośród 47 propozycji. Doprecyzowano także koncepcję maszyny, która pierwotnie miała być samolotem hipersonicznym.

Według wczesnej koncepcji zdolność rosyjskiego samolotu do przenikania obrony przeciwlotniczej miała bazować na prędkości, a nie trudnowykrywalności - podobnie jak w przypadku prowadzonego w latach 50. i 60. XX wieku, amerykańskiego programu XB-70 Valkyrie. Koncepcja ta została z czasem porzucona.

Ogłoszone w 2013 roku wstępne dane techniczne przewidywały zbudowanie samolotu w układzie latającego skrzydła, z czterema silnikami i czteroosobową załogą, o zasięgu 12-15 tys. km, zdolności do przebywania w powietrzu przez nawet 30 godzin i możliwości przenoszenia 30 ton uzbrojenia. W nowym samolocie zrezygnowano z rozważanej początkowo prędkości rzędu Mach 2 na rzecz prędkości poddźwiękowej. 

Już wówczas w Rosji pojawiły się głosy, że budowa PAK DA może okazać się chybionym projektem – sugerował to m.in. ówczesny wicepremier Dmitrij Rogozin (później zmienił zdanie i przy kilku okazjach chwalił PAK DA).

Wynikało to z faktu, że rosyjski przemysł bardzo dużym wysiłkiem zbuduje maszynę o możliwościach – w najlepszym przypadku – dorównujących amerykańskiemu bombowcowi B-2 Spirit. To konstrukcja wprowadzona do służby ćwierć wieku wcześniej i zastępowana obecnie przez maszynę kolejnej generacji, czyli B-21 Raider.

Aktualna koncepcja użycia PAK DA zakłada, że – obok szerokiego wachlarza rosyjskiej broni powietrze-ziemia, w tym pocisków manewrujących Ch-101 – samolot docelowo zostanie uzbrojony w pociski hipersoniczne, w tym uzbrojone w głowice jądrowe. W takiej konfiguracji PAK DA miałby stanowić nowy filar rosyjskiego odstraszania jądrowego, zastępując stare samoloty Tu-22M3 i Tu-95MS.

Część źródeł wskazuje także na możliwość zastąpienia nowym samolotem znacznie nowocześniejszych maszyn Tu-160M2, co – biorąc pod uwagę wysiłek, jaki Rosjanie włożyli w ponowne rozpoczęcie produkcji tego modelu – wydaje się jednak mało prawdopodobne.

Niezależnie od rosyjskich planów program budowy PAK DA boryka się z poważnymi opóźnieniami. Plany oblatania prototypu w poprzedniej dekadzie okazały się nierealne, jednak w ostatnich latach rosyjskie media donoszą o rozpoczęciu budowy prototypu lub nawet kilku prototypów, wieszcząc szybką prezentację samolotu.

Obok propagandowych informacji na jego temat, pojawiło się także kilka detali technicznych, jak w 2022 roku, gdy Tupolew ujawnił patent dotyczący wlotów powietrza do silników samolotu.

Mimo tego PAK DA i jego realne możliwości wciąż stanowią zagadkę, której w żaden sposób nie wyjaśniają propagandowe twierdzenia o wyjątkowości nowej maszyny.

Warto jednak przypomnieć, że w czasie, gdy Rosjanie mówią o PAK DA, Stany Zjednoczone rozpoczęły już produkcję bombowca kolejnej generacji w postaci B-21, a Chiny – prawdopodobnie – są bliskie prezentacji prototypu swojego odpowiednika w postaci samolotu H-20.