Tajemniczy grzyb z Czarnobyla. "Żywi się" promieniowaniem
Czarny grzyb odkryty w ruinach elektrowni w Czarnobylu rośnie na terenach skażonych silnym promieniowaniem. Badacze wykazali, że za jego niezwykłą odporność odpowiada jeden barwnik.
W latach 90. badaczka Nelli Żdanowa odkryła, że na ścianach ruin elektrowni jądrowej w Czarnobylu zaczęła rosnąć czarna pleśń. Dalsze badania, które wykonała Żdanowa pokazały, że strzępki grzybni "były przyciągane" przez promieniowanie jonizujące.
Obecnie, badaczka dowiodła, że grzyb rósł w kierunku radioaktywnych cząsteczek zanieczyszczających obszar elektrowni. Pleśń dotarła nawet do pierwotnego źródła promieniowania, czyli do pomieszczeń w budynku eksplodującego reaktora.
Odkrycie Żdanowej daje nadzieję na oczyszczenie miejsc radioaktywnych. Ponadto, badacze zastanawiają się, czy można wykorzystać zdobytą wiedzę do ochrony kosmonautów przed szkodliwym promieniowaniem podczas podróży kosmicznych.
Melanina jako biologiczna osłona
Jak wykazały badania - kluczową rolę w "ochronie" grzybów przed promieniowaniem odegrała melanina. To właśnie ona wypełniała ściany komórkowe grzybów z Czarnobyla (Cladosporium sphaerospermum). Żdanowa podejrzewała, że melanina ochroniła grzyby przed promieniowaniem, tak samo, jak melanina ochrania ludzi przed szkodliwym wpływem promieniowania UV.
Badacze dowiedli, że nie tylko grzyby wykorzystały właściwości ochronne melaniny. Żyjące w okolicznych stawach żaby, które były ciemniejsze, lepiej się rozmnażały. Dodatkowo były one w stanie też dłużej przetrwać. Stopniowo ciemne żaby wyparły jaśniejsze.
Szybciej, szybciej
W 2007 r. Ekaterina Dadaczowa z Albert Einsten College of Medicine wykazała, że grzyby wytwarzające dużą ilość melaniny rosną szybciej w obecności promieniowania. Grzyby te rosły o 10% szybciej w obecności radioaktywnego cezu w porównaniu z grzybami hodowanymi w normalnych warunkach.
– Energia promieniowania jonizującego jest około miliona razy wyższa niż energia białego światła, która jest wykorzystywana w fotosyntezie – wyjaśniła Dadaczowa. – Potrzebny jest w takim razie dość mocny "przetwornik" tej energii. Naszym zdaniem "przetwornikiem" tym jest melanina – dodała.
Nie wszystkie gatunki jednak zachowują się tak samo. W 2022 r. naukowcy z Sandia National Laboratories postanowili sprawdzić, czy inne grzyby, różniące się tylko składem melaniny w ścianie komórkowej, będą wykazywać różnice w tempie wzrostu. Wystawili je na działanie promieniowania UV i cezu. Jak się okazało, w ich przypadku nie zauważono różnic we wzroście pleśni.
