Niedźwiedzie zmieniają dietę przez ocieplenie klimatu. Co teraz jedzą?

Niedźwiedzie słyną z elastyczności w diecie, co umożliwia im przetrwanie w zróżnicowanych środowiskach. Naukowcy z Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie badają tę zdolność adaptacyjną już od dłuższego czasu. W ostatnich badaniach analizowali dane ekologiczne oraz paleoekologiczne siedmiu gatunków niedźwiedzi, dowodząc ich umiejętności zmiany diet w odpowiedzi na klimatyczne wyzwania.

Jak wynika z nowego badania opublikowanego w "Nature Communications", za którym stoi międzynarodowy zespół badaczy, m.in. także z Polski, niedźwiedzie dostosowują swoje menu do zmian środowiskowych. W ramach badań przeanalizowano próbki kości niedźwiedzi brunatnych z kolekcji muzealnych i paleontologicznych w całej Europie.

Nowe wyniki wskazują, że dieta niedźwiedzi obejmuje owoce jagodowe, korzenie, orzechy, a także owady, ryby i ssaki. Latem i jesienią dominują w niej borówki i orzechy, podczas gdy wiosną pojawiają się trawy, zioła i padlina. Zdolność do tak różnorodnego żywienia umożliwiła im przetrwanie od tundry po lasy tropikalne.

"Wiemy, że wszystkożercy stabilizują ekosystemy w warunkach zmian środowiskowych" – zauważa dr Jörg Albrecht z Senckenberg Biodiversity and Climate Research Center.

Naukowcy zgromadzili obszerne materiały ekologiczne i paleoekologiczne, które pokazują, jak niedźwiedzie, w przeciwieństwie do innych dużych drapieżników, elastycznie dostosowują dietę.

"W przeciwieństwie do większości gatunków dużych drapieżników, niedźwiedzie są wszystkożercami o niskobiałkowym profilu makroskładników i obserwujemy u nich stosunkowo niewiele anatomicznych i fizjologicznych przystosowań do jedzenia mięsa. Ta elastyczność pozwala im odżywiać się wyjątkowo różnorodnie" – wyjaśnia dr hab. Agnieszka Sergiel z IOP PAN.

Jak opisała, oznacza to, że niedźwiedzie pełnią jednocześnie wiele ról ekologicznych: polują, zjadają padlinę, żerują na roślinach i rozsiewają nasiona. "W ten sposób wpływają na liczebność ofiar, wzrost i rozmieszczenie roślin, obieg składników odżywczych i energii – zarówno w ekosystemach lądowych, jak i wodnych" - dodała.

Próby kości z 14 muzealnych kolekcji ukazują, jak dieta niedźwiedzi ewoluowała przez tysiąclecia i przechodziła w dietę roślinną.

"Nasze analizy izotopowe prób kości z późnego plejstocenu i holocenu pokazują również, że europejski niedźwiedź brunatny stopniowo przechodził na dietę roślinną wraz ze wzrostem produkcji pierwotnej i wydłużaniem się okresu wegetacyjnego po ostatnim zlodowaceniu, około 12 tys. lat temu" – dodaje współautor badania, prof. dr Hervé Bocherens z Senckenberg Centre for Human Evolution and Palaeoenvironment na Uniwersytecie w Tybindze.

Praca naukowców ujawnia proces „przeorganizowania troficznego”, który zmienia rolę dużych ssaków w ekosystemach. Zmiany te mogą wpływać na stabilność sieci pokarmowych. Nuria Selva i jej zespół podkreślają, że rola dużych drapieżników w utrzymaniu równowagi ekosystemów jest kluczowa, szczególnie w zmieniającym się globalnie środowisku.

"Mogą one pomagać w utrzymaniu stabilności sieci pokarmowych mimo globalnych presji, takich jak zmiany klimatyczne. W ten sposób duże drapieżniki przyczyniają się do odporności i równowagi ekosystemów, co jest niezwykle istotne w szybko zmieniającym się świecie" – podkreśla główna autorka, dr hab. Nuria Selva ze Stacji Biologicznej Donana (CSIC) w Hiszpanii i Instytutu Ochrony Przyrody PAN, cytowana w informacji prasowej.

Jak opisują badacze, globalne zmiany środowiska fundamentalnie przeobrażają strukturę sieci pokarmowych na lądzie i w wodzie – często z poważnymi konsekwencjami dla całych ekosystemów. Ich zdaniem niedźwiedzie szybko adaptują się do przemian, co czyni je ważnym wskaźnikiem potencjalnych zmian. To podejście może pomóc zrozumieć, jakie konsekwencje dla ekosystemów niosą za sobą szybkie zmiany klimatyczne.