Nie mają mózgu. Ale czy myślą?
Stworzenia takie jak meduzy, rozgwiazdy czy ukwiały nie mają mózgów. Potrafią jednak chwytać i pożerać swoje ofiary. Do tego wyczuwają zagrożenie i są w stanie na nie reagować. Czy to oznacza, że potrafią myśleć?
Brak mózgu niekoniecznie oznacza brak neuronów – powiedział Simon Sprecher, profesor neurobiologii na Uniwersytecie we Fryburgu w Szwajcarii, wskazując na wiodącą rolę tych komórek.
Sieci nerwowe
Jak informuje Tamara Lotan, kierowniczka Laboratorium Biologii Rozwoju Parzydełkowców i Ekologii Molekularnej na Uniwersytecie w Hajfie, stworzenia takie jak meduzy czy ukwiały mają rozproszone sieci nerwowe.
Są to sieci połączonych neuronów rozmieszczonych w całym ciele i czułkach. "Sieć nerwowa może przetwarzać bodźce sensoryczne i generować zorganizowane reakcje motoryczne, skutecznie realizując integrację informacji bez udziału mózgu", dodała Lotan.
To z kolei może warunkować proste zachowania. Zespół Sprechera wykazał, że Nematostella vectensis potrafi "uczyć się" łączyć dwa niezwiązane ze sobą bodźce. W eksperymencie naukowcy nauczyli ukwiały kojarzyć nieszkodliwy błysk światła z łagodnym impulsem. Ostatecznie samo światło powodowało, że się cofały.
Myślenie a reakcja
Naukowcy wykazali również, że kostkowce potrafią łączyć bodźce wzrokowe z fizycznym wrażeniem zderzenia z obiektem, co pomaga im skuteczniej omijać przeszkody. Pojawiło się zatem pytanie: czy zwierzęta z sieciami nerwowymi potrafią myśleć?
Ken Cheng, profesor behawioryzmu zwierząt na Uniwersytecie Macquarie w Australii, zauważył, że naukowcy częściej używają słowa "poznanie" niż "myślenie". – Naukowcy unikają określenia "myślenie", ponieważ dla większości z nas myślenie oznacza coś dziejącego się w głowie. Nie mamy dobrego sposobu, aby to zweryfikować u innego zwierzęcia lub gatunku niebędącego zwierzęciem – powiedział Cheng.
– Jeśli myślenie jest tym szerokim rozumieniem poznania, to wszystkie formy życia myślą – dodał Cheng.
Zachowania wykraczające poza odruchy
Sprecher stwierdził, że podstawowe zdolności poznawcze można rozumieć jako każdą zmianę w zachowaniu wykraczającą poza odruchy. Zgodnie z tą definicją, zwierzęta bezmózgie rzeczywiście wykazują zdolności poznawcze.
– Jednak bardziej zaawansowane rodzaje zdolności poznawczych mogą wymagać świadomości lub samoświadomości – dodał.
