To były początki? "Pismo" sprzed 40 tys. lat
Na artefaktach kultury oryniackiej sprzed ok. 40 tys. lat znaleziono tysiące znaków ułożonych w powtarzalne sekwencje. Analiza sugeruje wczesny system komunikacji o mierzalnej strukturze, choć jeszcze nie pismo.
Nowe badania językoznawcy Christiana Bentza z Uniwersytetu Kraju Saary i archeolożki Ewy Dutkiewicz opisują ponad 3 tys. nacięć na 260 przenośnych obiektach z jaskiń południowych Niemiec. Znakami ozdabiano m.in. figurki z kości słoniowej, kości i poroża. Naukowcy podkreślają, że nie odzwierciedlały mowy, ale tworzyły uporządkowane sekwencje.
Wyjątkowe wzory
Zespół badaczy najpierw skatalogował występujące symbole – kropki, linie, zygzaki, krzyże, jodełki, gwiazdki i siatki – a następnie poddał je analizie algorytmicznej. Sprawdzano ich powtarzalność, różnorodność typów znaków oraz entropię sekwencji, czyli wskaźnik stosowany w badaniach nad językami i najwcześniejszymi systemami pisma. Wyniki okazały się jednoznaczne: układ symboli nie był dziełem przypadku. Struktura sekwencji wykazywała uporządkowanie i prawidłowości, które mogą sugerować istnienie celowego systemu zapisu, a nie chaotycznych oznaczeń.
Na różnych obiektach występowały odmienne wzorce. Figurki wykazywały ok. 15 proc. wyższą gęstość informacji niż narzędzia. Z kolei narzędzia miały ok. 10 proc. wyższą gęstość niż rurki lub przedmioty podobne do fletów i ok. 15 proc. wyższą niż ozdoby osobiste. Różnice te wskazują na celowe, konwencjonalne użycie znaków.
Cyfrowi Bezpieczni. Najgroźniejsze cyberoszustwa – na co musimy uważać?
"Pismo" sprzed 40 tys. lat
Badacze uznają, że sekwencje pełniły wspólną, stabilną funkcję, a nie były przypadkową dekoracją. Jednocześnie podkreślają, że to wciąż nie pismo; najstarsze znane systemy zapisu pojawiły się ok. 5 tys. lat temu.
Autorzy porównują strukturę znaków do najwcześniejszych systemów protoklinowych, które liczyły ok. 5,3 tys. lat. Zaznaczają jednak, że nie ma dowodu, iż znaki oryniackie kodowały liczby lub pojęcia podobnie jak protoklinowe. Wspólny mianownik to mierzona złożoność i powtarzalność sekwencji.
Jak zaznaczają badacze, nadal trudno – lub wręcz niemożliwe – udowodnić, że systemy znaków oryniackich pełniły te same funkcje numero-ideograficzne co protoklinowe. Co więcej, istnieje między nimi kolejny wyraźny kontrast: protoklinowe rozwinęło się w pełnoprawny system pisma reprezentujący język sumeryjski w ciągu następnych 1000 lat.
