Neolityczni kanibale. Ślady konfliktu, w którym zabito i zjedzono 11 osób

W jaskini El Mirador w Sierra de Atapuerca w Hiszpanii archeolodzy odkryli ludzkie kości noszące ślady kanibalizmu. Setki fragmentów kości datowanych na około 5700 lat temu noszą ślady obróbki i spożywania przez innych ludzi, co potwierdza, że kanibalizm nie był obcy naszym przodkom z neolitu.

Zmasakrowane szczątki ludzkie, znalezione w jaskini w północnej Hiszpanii, wskazują na praktykę zjadania swoich wrogów po zabiciu ich w walce. Wyniki oraz opis badań ukazał się na łamach pisma „Scientific Reports”.

Francesc Marginedas z Katalońskiego Instytutu Paleoekologii Człowieka i Ewolucji Społecznej (IPHES) w Tarragonie w Hiszpanii wraz ze współpracownikami przebadał 650 fragmentów ludzkich szczątków należących do 11 osób, które znaleziono w jaskini El Mirador w górach Atapuerca. Wszystkie kości nosiły ślady kanibalizmu.

Na niektórych widać było ślady po cięciu, co sugeruje ściągnięcie skóry kamiennymi narzędziami, z kolei inne były gładkie i miały lekko zaokrąglone krawędzie, jakby były gotowane. Niektóre z dłuższych kości zostały rozłupane kamieniami, prawdopodobnie w celu wydobycia i zjedzenia szpiku, podczas gdy mniejsze, takie jak kości śródstopia czy żebra, nosiły ślady ludzkich zębów.

Szczątki należące do 11 osób, w tym dzieci, nastolatków i dorosłych, wskazują na gwałtowny przejaw przemocy. Według badaczy ci ludzie zostali obdarci ze skóry a ich ciała zostały pozbawione mięsa i rozczłonkowane. Kości zostały połamane, ugotowane i zjedzone. Dane wskazują na systematyczną konsumpcję, bez widocznych śladów praktyk rytualnych lub ceremonialnych. Uczeni sądzą, że ten akt przemocy prawdopodobnie związany był z konfliktem między sąsiednimi grupami lub między miejscowymi a ludnością napływową.

– Mamy tu do czynienia z nowym przypadkiem kanibalizmu na stanowiskach w Atapuerca – powiedziała Palmira Saladié z IPHES oraz Uniwersytetu Rovira i Virgili w Hiszpanii. – Kanibalizm jest jednym z najtrudniejszych do zinterpretowania zachowań, ze względu na trudność zrozumienia aktu konsumpcji ludzi przez innych ludzi. Co więcej, w wielu przypadkach brakuje nam wszystkich niezbędnych dowodów, aby powiązać je z konkretnym kontekstem behawioralnym. Wreszcie, uprzedzenia społeczne mają tendencję do interpretowania go niezmiennie jako aktu barbarzyństwa – dodała.

Ludzkie szczątki zostały odnalezione w dwóch sektorach jaskini i są wyjątkowo dobrze zachowane. Podczas analiz badacze zidentyfikowali ślady nacięć, złamań po ekstrakcji szpiku kostnego, ślady gotowania, a nawet ślady ugryzień na kościach. Analiza stosunku izotopów strontu (⁸⁷Sr/⁸⁶Sr) pokazała, że wszystkie ofiary pochodziły z bezpośredniej okolicy jaskini i zostały zjedzone w bardzo krótkim czasie – prawdopodobnie w zaledwie kilka dni.

Ponadto datowanie radiowęglowe umiejscowiło to wydarzenie w precyzyjnych ramach czasowych: między 5709 a 5573 lat temu, w końcowej fazie neolitycznego zasiedlenia jaskini, tuż przed przekształceniem stanowiska w miejsce pochówku. Naukowcy ustalili też, że ofiary miały od poniżej 7 do ponad 50 lat i prawdopodobnie należały do rodziny wielopokoleniowej.

– Nie był to ani zwyczaj pogrzebowy, ani reakcja na skrajny głód. Dowody wskazują na gwałtowny epizod, biorąc pod uwagę, jak szybko to wszystko miało miejsce, stało się to prawdopodobnie w wyniku konfliktu między sąsiadującymi społecznościami rolniczymi – powiedział Francesc Marginedas.

Naukowcy sugerują, że był to konflikt, w którym wyeliminowano całą grupę, a oprawcy zjedli potem swoje ofiary. – Konflikt i rozwój strategii radzenia sobie z nim i zapobiegania mu są częścią natury ludzkiej – przyznał Antonio Rodríguez-Hidalgo z Instytutu Archeologii w Meridzie. – Zapisy etnograficzne i archeologiczne pokazują, że nawet w mniej rozwarstwionych i małych społecznościach mogą występować gwałtowne epizody, w których wrogowie mogą zostać skonsumowani jako forma ostatecznej eliminacji – dodał.

Badanie to opiera się na wcześniejszych odkryciach w jaskini El Mirador, gdzie udokumentowano późniejszy przypadek kanibalizmu – datowany na epokę brązu, między 4600 a 4100 lat temu. Nowe odkrycia dowodzą, że takie praktyki były obecne już wcześniej. – Powtarzalność tych praktyk w różnych momentach niedawnej prehistorii sprawia, że El Mirador jest kluczowym miejscem dla zrozumienia prehistorycznego kanibalizmu i jego związku ze śmiercią, a także możliwych rytualnych lub kulturowych interpretacji ludzkiego ciała w ramach światopoglądu tych społeczności – podsumowała Palmira Saladié.

Źródło: IPHES, New Scientist, fot. M.D.Guillén/IPHES/ Scientific Reports