Nowe uskoki tektoniczne na Księżycu. Nie taki martwy, jak się wydawało
Księżyc może wydawać się globem, na którym nigdy nic się nie dzieje. Nie jest to jednak do końca prawda. Naukowcy właśnie wykazali, że także na jego powierzchni można dostrzec ślady niedawnej aktywności tektonicznej.
Badacze z Center for Earth and Planetary Studies stworzyli pierwszą globalną mapę niewielkich grzbietów (ang. small mare ridge, SMR) na powierzchni Księżyca, które można wykorzystać do analizy procesów geologicznych zachodzących na powierzchni tego ciała niebieskiego. Wyniki, które opisano w artykule naukowym opublikowanym pod koniec 2025 r. wykazały, że SMR-y są znacznie młodsze niż wcześniej sądzono i powszechnie występują w księżycowych "morzach".
Analizując geologię Księżyca, zespół potwierdził, że choć brak tam wędrówki płyt tektonicznych, jak to ma miejsce na Ziemi, to jednak wewnętrzne naprężenia prowadzą do powstawania charakterystycznych form terenu. SMR-y powstają podobnie jak znane wcześniej skarpy łukowe, tyle że te pierwsze spotykamy głównie w regionach księżycowych mórz.
Skarpy łukowe, będące efektem kompresji skorupy, formowały się w ciągu ostatniego miliarda lat, a więc dosyć niedawno w historii Księżyca. Około dekadę temu odkryto, że satelita Ziemi powoli się kurczy, jednak zjawisko to nie tłumaczyło wszystkich nowych form terenu. Naukowcy zaczęli więc dokładniej badać SMR-y, których geneza okazała się podobna do skarp łukowych.
Podczas badań zidentyfikowano aż 1 114 nowych segmentów SMR na widocznej stronie Księżyca, co łącznie daje 2 634 znane dziś takie struktury. Zespół oszacował, że średni wiek SMR wynosi 124 mln lat, co jest zbliżone do wieku skarp łukowych (105 mln lat). Te dane potwierdzają, że SMR-y należą do najmłodszych form geologicznych na Księżycu.
SMR-y, podobnie jak skarpy łukowe, powstały na skutek tych samych rodzajów uskoków. Naukowcy zauważyli też, że w rejonie księżycowych wyżyn wiele skarp przechodzi w SMR-y po wejściu w region morza (mare), co sugeruje wspólną genezę obu struktur. Takie informacje pozwalają naukowcom lepiej zrozumieć najnowszą historię tektoniczną Księżyca.
Odkrycie tej formy aktywności zwiększa potencjalną liczbę źródeł wstrząsów sejsmicznych na Księżycu, co ma ogromne znaczenie dla naukowców zajmujących się planowaniem przyszłych załogowych misji księżycowych. Eksperci wskazują, że programy eksploracyjne, takie jak Artemis, mogą przynieść jeszcze więcej informacji o tektonice i udoskonalić naszą wiedzę pozwalającą lepiej szacować bezpieczeństwo astronautów na Księżycu.
