Astronomia i astronautyka w 2026 r. Najważniejsze wydarzenia

Rok zaczynamy od superksiężyca, który w towarzystwie Jowisza już 3 stycznia o zmroku pojawi się na niebie. Kolejny superksiężyc będzie można zobaczyć dopiero 24 listopada, a 24 grudnia 2026 r. Księżyc (również w pełni) znajdzie się najbliżej Ziemi od wielu lat. Będzie to wspaniałe zwieńczenie roku. A co nas w nim czeka? Najpierw kolejne wydarzenia astronomiczne.

Już 9-10 stycznia Jowisz znajdzie się najbliżej Ziemi, błyszcząc z jasnością -2,7 magnitudo. W kolejnych miesiącach jego jasność spadnie i w lipcu osiągnie minimum Jesienią czeka nas początek sezonu wzajemnych zakryć i zaćmień księżyców Galileuszowych (PHEMU). Te zjawiska występują co sześć lat, a do obserwacji konieczna będzie lornetka.

Saturn, który w minionym roku dwa razy spektakularnie "stracił" pierścienie, w kolejnych miesiącach 2026 r. będzie coraz lepiej widoczny. Dotyczy to także pierścieni coraz korzystniej nachylonych względem obserwatora (konieczna luneta).

Mars jako obiekt do obserwacji będzie mniej atrakcyjny w 2026 r. W połowie listopada znajdzie się bardzo blisko Jowisza. Kolejny rok przyniesie znaczącą poprawę warunków obserwacji Czerwonej Planety.

Osoby, które cenią sobie wyzwania, mogą zapolować prawie w samo południe 14 września na zakrycie Wenus przez Księżyc. Potrzebna będzie lornetka i dobra orientacja na niebie. Atrakcyjne będzie także silne zbliżenie tych dwóch ciał niebieskich jeszcze 17 czerwca o zmroku.

Zaćmienie Słońca 12 sierpnia 2026 r. będzie u nas częściowe - ponad 80 proc. tarczy słonecznej będzie zakryte. Jednak pas całkowitości przebiega przez Islandię i półwysep Iberyjski, więc wystarczy wycieczka do Hiszpanii, by podziwiać koronę słoneczną. Najciekawszym miejscem, choć ryzykownym pod względem pogody, może okazać się Majorka na Morzu Śródziemnym. Na dodatek tego samego dnia będziemy mieli idealne warunki do obserwacji maksimum roju meteorów Perseidy. A kilka dni wcześniej sierp Księżyca zbliży się do Plejad, najlepiej dostrzegalnej zwartej gromady gwiazd.

Dwa tygodnie po zaćmieniu Słońca, 28 sierpnia, nastąpi częściowe zaćmienie Księżyca. Choć nie całkowite, to przesłonięcie tarczy księżycowej w 93 proc. z pewnością zwróci uwagę.

Księżyc to nie tylko cel amatorów astronomii. Pomiędzy lutym a kwietniem 2026 r. wystartować ma misja Artemis II. To lot czwórki astronautów (Reid Wiseman, Victor Glover i Christina Koch z NASA oraz Jeremy Hansen z kanadyjskiej CSA), którzy pojazdem Orion udadzą się w stronę naszego naturalnego satelity, okrążą go (znajdą się 7500 km za niewidoczną z Ziemi stroną Księżyca) i z pomocą jego grawitacji powrócą do domu po półtoratygodniowym locie.

Największe emocje będą budziły misje skierowane ku południowemu biegunowi Księżyca, gdyż tam mają powstać pierwsze stałe bazy księżycowe. W lipcu planowany jest start misji Griffin Mission 1. Realizuje ją Astrobotic, który nie zdołał dolecieć do celu poprzednim pojazdem Peregrine.

Znacznie większe szanse sukcesu ma chińska misja Chang’e 7. To połączenie orbitera oraz lądownika z łazikiem i skoczkiem do poszukiwania wody. Cel: krater Shackleton tuż przy biegunie południowym Księżyca. Sukces misji z pewnością przybliży Chiny do lądowania na Księżycu do 2030 r., będzie też bodźcem do bardziej terminowej realizacji amerykańskich planów księżycowych. Chiny w 2026 r. rozpoczną też eksplorację planetoidy 469219 Kamo’oalewa w ramach misji Tianwen 2.

W 2026 r. analiza big data w astronomii wkroczy w nową erę za sprawą rozwoju technologii bazujących na AI. Coraz większą rolę będą tu odgrywać także obserwacje małymi, amatorskimi teleskopami.

W 2026 r. czeka nas publikacja katalogów danych z teleskopu kosmicznego Euclid europejskiej agencji ESA. Dane pozwolą na testy modeli kosmologicznych. W ciągu roku podjęte będą przygotowania do kolejnej kampanii obserwacyjnej (O5) w poszukiwaniu fal grawitacyjnych przez międzynarodowe konsorcjum LIGO/Virgo/KAGRA.

Miniony rok pokazał, że SpaceX musi bardzo poważnie traktować konkurencję. Zarówno tę wewnętrzną, czyli Blue Origin (firma otrzymała kontrakt na lądownik dla misji Artemis V), ale też zewnętrzną, czyli chińską, która już nie tylko kopiuje, ale i wyprzedza pomysłowością USA.

Sukcesy Starshipa przeplatają się bowiem z problemami, które rosną w miarę coraz bardziej zaawansowanego rozwoju tej rakiety (silniki Raptor 3, rakieta V3, przebudowa wież startowych w Star Base). Skuteczność osłon termicznych i testy tankowania na orbicie (planowane na czerwiec) to kwestie do rozwiązania w tym roku. SpaceX wciąż nie udowodniło, że jego rakieta jest bezpieczna jako lądownik księżycowy HLS, a to w kontekście misji Artemis III oznacza jak najszybsze testy bezzałogowe również na Księżycu. W tym roku wybije ostatni dzwonek dla wstępnej dojrzałości systemu Starship, jeśli loty na Marsa w 2028 r. (a także misja Artemis III) mają odbyć się bez dalszych opóźnień.

W obliczu tylu wyzwań SpaceX planuje pozyskać poważny zastrzyk gotówki. Zapewni go wyjście z ofertą publiczną na giełdzie (tzw. IPO), przy wycenie spółki na 1,5 biliona dolarów, co zostało już zasugerowane w połowie grudnia 2025 r.

Dla Polski rok 2026 będzie czasem dalszego wdrażania satelitów PIAST (obrazowanie wizualne) i MicroSAR (obserwacje radarowe), które w listopadzie 2025 r. trafiły na orbitę. Ta druga konstelacja otrzyma w styczniu oficjalną nazwę.

W Creotech Instruments rozwijany jest projekt MikroGlob (satelity do rekonesansu optycznego), w tym roku ruszą pracę nad misją Twardowski (polski satelita księżycowy). KP Labs rozwija poza tym technologie przetwarzania danych na orbicie, a Thorium Space koncentruje się na przygotowaniach do budowy polskiego satelity telekomunikacyjnego.

Astronika to z kolei firma zaangażowana w naukowe projekty badawcze, w tym satelitę Ramzes, który w 2029 r. odwiedzi asteroidę Apophis, a także misję ExoMars i kluczowe dla niej elementy lądownika marsjańskiego.

Mamy też polską rakietę Perun, którą zbudowała firma SpaceForest. W 2026 r. planowany jest jej start z archipelagu Azorów, a także duńskiej platformy morskiej. Cel to osiągnięcie przestrzeni kosmicznej, czyli pułapu ponad 100 km z ładunkiem testowym.

To tylko część działań polskiej branży kosmicznej, którą tworzy już kilkaset firm. Lot naszego astronauty w 2025 r. i wniesienie rekordowej składki do ESA to dowody, że polska branża kosmiczna jest doceniana nie tylko za granicą, ale - co najważniejsze - w kraju.