Żył 7 milionów lat temu. Naukowcy zbadali jego szkielet

Sahelanthropus tchadensis znany jest nauce głównie z niemal kompletnej czaszki odkrytej w 2001 roku. Jej pozycja otworu wielkiego sugerowała bardziej wyprostowaną postawę głowy niż u współczesnych małp człekokształtnych, jednak brakowało dotąd kości kończyn, które pozwoliłyby lepiej ocenić sposób poruszania się tego gatunku.

Zespół badawczy kierowany przez Scotta A. Williamsa opublikował w Science Advances szczegółowe analizy kości udowej oraz kości łokciowej osobnika oznaczonego symbolem TM 266. To właśnie te elementy szkieletu dostarczają nowych, choć nadal niejednoznacznych, informacji o lokomocji jednego z najstarszych potencjalnych homininów.

Kluczowym elementem badania była analiza fragmentarycznie zachowanej kości udowej. Naukowcy zastosowali trójwymiarowe modelowanie oraz metody morfometrii geometrycznej, porównując kształt kości TM 266 z kośćmi współczesnych ludzi, afrykańskich małp człekokształtnych oraz wczesnych homininów.

Najważniejszym wynikiem była identyfikacja wyraźnej antetorsji trzonu kości udowej, wynoszącej około 27 stopni. Taki typ skręcenia — skierowany przyśrodkowo — jest charakterystyczny dla ludzi i innych homininów poruszających się w pozycji wyprostowanej, natomiast u szympansów i goryli dominuje skręcenie boczne, czyli retrotorsja.

Jednocześnie analiza statystyczna wykazała, że ogólny kształt trzonu kości udowej Sahelanthropus jest morfologicznie bliższy szympansom niż późniejszym homininom, takim jak australopiteki. Oznacza to, że kość ta łączy cechy potencjalnie sprzyjające bipedalizmowi z zachowaną, "małpopodobną" budową.

Warto podkreślić, że brak zachowanych kłykci kości udowej uniemożliwia obliczenie kąta dwukłykciowego kolana — kluczowego wskaźnika habitualnego chodzenia dwunożnego. Z tego powodu autorzy badania unikają jednoznacznych deklaracji o stałym bipedalizmie.

Równie istotne okazały się analizy kości łokciowej. Jej masywna budowa oraz wyraźne zakrzywienie trzonu są cechami typowymi dla małp poruszających się i wspinających w środowisku drzewnym.

Analizy PCA i odległości Prokrustesa wykazały, że kość łokciowa Sahelanthropus jest morfologicznie najbardziej zbliżona do kości współczesnych szympansów, a wyraźnie odmienna od proporcji obserwowanych u ludzi i późniejszych homininów. Sugeruje to, że zdolności wspinaczkowe i poruszanie się z użyciem kończyn górnych pozostawały istotnym elementem repertuaru lokomocyjnego tego gatunku.

Zestawienie cech kości udowej i łokciowej prowadzi do wniosku, że Sahelanthropus tchadensis reprezentował mozaikowy model ewolucji lokomocji. Jego anatomia nie odpowiada ani współczesnym ludziom, ani afrykańskim małpom człekokształtnym, lecz łączy cechy obu tych grup.

Badanie sugeruje, że pierwsze przystosowania sprzyjające wyprostowanej postawie mogły pojawić się bardzo wcześnie, jeszcze zanim przodkowie człowieka porzucili życie częściowo nadrzewne. W tym ujęciu bipedalizm nie był jednorazową "rewolucją", lecz długotrwałym procesem, w którym różne elementy układu ruchu ewoluowały w różnym tempie.

Autorzy podkreślają, że odkrycie nie rozstrzyga definitywnie statusu Sahelanthropus tchadensis jako hominina poruszającego się na dwóch nogach. Dostarcza jednak najstarszych znanych danych anatomicznych zgodnych z hipotezą wczesnych etapów bipedalizmu, wzmacniając pogląd, że ewolucja ludzkiego sposobu poruszania się była złożona i stopniowa.

Droga do człowieka nie była linią prostą — raczej siecią krętych ścieżek, na których cechy "ludzkie" i "małpie" przez miliony lat współistniały w jednym organizmie.