Pradawne obiekty w Polsce. Są starsze niż egipskie piramidy

Pradawne obiekty w Polsce. Są starsze niż egipskie piramidy25.01.2020 08:55
Źródło zdjęć: © Ciekawostki Historyczne | Ciekawostki Historyczne

Nawet 7 tysięcy lat mają pozostałości obiektu kultowego, który odkryto zaledwie kilka lat temu w okolicach Cedyni w województwie zachodniopomorskim. Pradawna świątynia, ze względu na swój okrągły kształt nazywana rondelem, miała aż 120 metrów średnicy. Takich budowli było na obszarze dzisiejszej Polski znacznie więcej. W ostatnich latach naukowcy sukcesywnie natrafiają na kolejne świątynie sprzed tysiącleci.

Rondel z Nowego Objezierza koło Cedyni jest o około 2,5 tysiąca lat starszy od egipskiej piramidy Cheopsa! O kilka tysiącleci wyprzedza też angielski krąg megalityczny w Stonehenge. Rondel z woj. zachodniopomorskiego powstał u zarania ludzkiej cywilizacji – w neolicie, czyli epoce kamienia gładzonego, gdy ludzkość porzuciła polowania i wędrówki w poszukiwaniu pożywienia i zaczęła tworzyć pierwsze stałe osady, opanowała uprawę roślin i hodowlę zwierząt. Łupane narzędzia kamienne zastąpione zostały przez gładzone – stąd nazwa dla tego okresu w dziejach.

I właśnie wtedy raczkujący dopiero gatunek ludzki wznosił potężne obiekty o nie do końca sprecyzowanym przeznaczeniu.

Rondel, czyli co?

Rondel to obwarowana okrągła budowla, zazwyczaj składająca z kilku koncentrycznych rowów, często uzupełnianych palisadami. Do wewnątrz prowadziły bramy, często lokalizowane w miejscach padania promieniu słonecznych w czasie przesileń astronomicznych.

Źródło zdjęć: © Ciekawostki Historyczne | Ciekawostki Historyczne
Źródło zdjęć: © Ciekawostki Historyczne | Ciekawostki Historyczne

Archeolodzy dokonali niesamowitego odkrycia

Rondel z województwa zachodniopomorskiego o zewnętrznej średnicy wynoszącej 120 metrów, miał cztery zewnętrzne pierścienie ziemne – rowy o głębokości od 1,3 do 2 metrów i dodatkowo trzy wewnętrzne palisady. Do środka, który nie był zabudowany, prowadziły trzy symetrycznie umiejscowione bramy – zorientowane astronomicznie na padanie promieni słonecznych w czasie przesileń. Wewnętrzna średnica zachodniopomorskiej budowli wynosi 50 metrów.

Z dotychczasowych badań naukowców wynika, że pradawni ludzie wykorzystywali ten obiekt przez około 200 – 250 lat. Po co? Na to pytanie brak jednoznacznej odpowiedzi.

Generalnie przyjmuje się, że tzw. rondele pełniły funkcje obrzędowe. Były świątyniami. Ze względu na swoje zorientowanie astronomiczne mogły też pełnić rolę swoistego kalendarza, wyznaczającego rytm życia społeczności.

Urząd, sąd i… galeria handlowa?

Nie ulega wątpliwości, że dla pierwszych, niesłychanie prymitywnych grup ludzkich, budowle tego typu musiały mieć ogromne znaczenie. Już samo ich wzniesienie wymagało wielkiego wysiłku. Część naukowców i tu dopatruje się kolejnej funkcji rondeli. Mogły one integrować kilka mniejszych społeczności -np. klanów. By wznieść taką budowlę trzeba było porozumienia „ponad podziałami”. Być może wówczas zaczęła kształtować się kooperacja dla dobra wspólnego między np. rywalizującymi bądź zwaśnionymi klanami/grupami z okolicy.

Źródło zdjęć: © Ciekawostki Historyczne | Ciekawostki Historyczne
Źródło zdjęć: © Ciekawostki Historyczne | Ciekawostki Historyczne

Drzemlikowice neolityczny rondel

Wielki rondel był swoistym centrum dla większego obszaru, pełnił zarazem rolę punktu odniesienia. Z całą pewnością mógł być wykorzystywany po prostu jako obronna warownia. Gdy działo się coś, co zagrażało skupiskom ludzkim na danym terenie – katastrofa, najazd wrogich grup itp. – okoliczni mieszkańcy mogli chronić się w rondelu. Być może znajdowały się tu jakieś zapasy pożywienia. Inna z hipotez przyjmuje, że oprócz celów rytualnych i obronnych, rondele wykorzystywano także np. do zawierania małżeństw, rozsądzania sporów itp. Mogły one pełnić też – jak byśmy dziś powiedzieli – „funkcje centrotwórcze”, a więc być rodzajem rynku, deptaku, miejsca spotkań i handlu. Być może tutaj dobijano targu, wymieniając się za najróżniejsze dobra: narzędzia, ozdoby, mięso, zboże. Byłyby więc rondele czymś w rodzaju bazarów albo… galerii handlowych! Palisady i rowy otaczające wnętrze gwarantowały natomiast bezpieczeństwo transakcji.

Rondel imprezowy?

Dotychczasowe badania wskazują, że okrągłe warownie sprzed tysiącleci wykorzystywano jednak głównie do celów obrzędowo/ekstatycznych. Na terenie rondela spod Cedyni – w miejscach rowów okalających centrum naukowcy znaleźli wiele kości zwierzęcych, głównie bydła. W neolicie mięso bydlęce spożywano bardzo rzadko, często za to w celach obrzędowych. Niewykluczone więc, że rondele służyły do ekstatycznego świętowania np. zmian pór roku. Stąd też astronomiczne zorientowanie bram budowli. W czasie takich neolitycznych „imprez” mogło dochodzić do rytualnej konsumpcji, co by tłumaczyło obecność kości zwierzęcych w rowach wokół.

Źródło zdjęć: © Ciekawostki Historyczne | Ciekawostki Historyczne
Źródło zdjęć: © Ciekawostki Historyczne | Ciekawostki Historyczne

Rekonstrukcja – Heldenberg, Austria

Kultura rondelowa

Dotychczas tzw. rondele utożsamiano z Europą Zachodnią. Nic dziwnego – tam, głównie na terenie Niemiec i Austrii odnaleziono najwięcej z ponad 130 obiektów tego typu. Na obszarze Austrii znajduje się 1/3 wszystkich europejskich rondeli, reszta – odkryta została także na Węgrzech, w Słowacji oraz Czechach. Do grona „rondelowych” krajów niedawno doszlusowała także Polska. Jeszcze kilka lat temu znano tylko trzy konstrukcje tego typu z obszaru naszego kraju. Dziś już znamy 10 rondeli z terenów Polski. Co ciekawe – obszar ich występowania się powiększa. Jeszcze niedawno lokalizowano takie budowle wyłącznie po zachodniej stronie Wisły. Dziś wiemy, że rondele powstawały także za jej wschodnim brzegiem. Ostatnio ślady odkryto w rejonach Łysomic pod Toruniem.

Pradawne świątynie uważa się za dzieło reprezentantów tzw. kultury lendzielskiej, rozciągającej się na obszarze dzisiejszej Austrii, południowych Niemiec, Czech i Słowacji, a także Polski, Węgier oraz Słowenii i części Chorwacji.

Co ciekawe – „polskie” budowle tego typu powstawały dokładnie w tym samym czasie, co najstarsze rondele naddunajskie. Tak było w przypadku obiektu z okolic Cedyni w województwie zachodniopomorskim, datowanym na okres 4800 lat p.n.e

Kto i po co zbudował wielkie, pradawne warownie i ile ich jest na obszarze naszego kraju? Wszystko wskazuje na to, że neolitycznych budowli nad Wisłą nie brakuje. Pierwsze odkryto dopiero w 1997 roku, a dziś już znamy 10 takich świątyń. Ostatnie ujawnione pozostałości dotyczą m.in. w okolic Cedyni, Oławy na Dolnym Śląsku czy Torunia, także Wenecji pod Biskupinem i Bodzowa koło Głogowa. Z całą pewnością kolejne lata przyniosą z kolejne zaskakujące wyniki badań, jak i kolejne odkrycia fascynujących świątyń z początków ludzkiej cywilizacji.

Bibliografia:

  1. Gąssowski J., Kultura pradziejowa na ziemiach Polski, 1985
  2. Derwich M., Żurek A. (red.), U źródeł Polski. Do roku 1039, Warszawa-Wrocław: Grupa Wydawnicza Beertelsmann Media, Wydawnictwo Dolnośląskie, 2002
  3. Kozłowski J.K., Godłowski K., Historia starożytna ziem polskich, Warszawa: PWN, 1985
  4. Kruk J., Milisauskas S.: Rozkwit i upadek społeczeństw rolniczych neolitu. Kraków: Instytut Archeologii i Etnologi Polskiej Akademii Nauk, 1999,
  5. Archeolodzy badają unikatowy rondel w Pietrowicach Wielkich- PAP – Nauka w Polsce – dostęp 17.01.2020
  6. Archeolodzy: budowa rondela spod Cedyni mogła służyć przywróceniu integracji społecznej; PAP – Dzieje.pl – dostęp 17.01.2020
  7. Kujawsko – pomorskie: Dwie olbrzymie konstrukcje sprzed 7 tysięcy lat – PAP – Nauka w Polsce – dostęp 17.01.2020
  8. Rondel neolityczny pod Biskupinem ponownie badany – PAP – Nauka w Polsce,dostęp 17.01.2020
  9. Zachodniopomorskie/ Rondel w Nowym Objezierzu funkcjonował dłużej, niż przypuszczano – PAP – Nauka w Polsce- dostęp 17.01.2020

Autor: Marcin Moneta - Absolwent filologii polskiej i kulturoznawstwa na Uniwersytecie Wrocławskim. Dziennikarz, publicysta, redaktor TVP3 Wrocław. Od lat współpracuje z czasopismami popularnonaukowymi, historycznymi i kryminalnymi. Publikował teksty m.in. w magazynach "Świat Wiedzy", "Focus Historia", "Wiedza i Życie", "Detektyw" i "Śledztwo".

Spodobał Ci się artykuł? Zobacz również: Pirackie dzieje Bałtyku. Bracia Witalijscy

Szanowna Użytkowniczko! Szanowny Użytkowniku!
×
Aby dalej móc dostarczać coraz lepsze materiały redakcyjne i udostępniać coraz lepsze usługi, potrzebujemy zgody na dopasowanie treści marketingowych do Twojego zachowania. Twoje dane są u nas bezpieczne, a zgodę możesz wycofać w każdej chwili na podstronie polityka prywatności.

Kliknij "PRZECHODZĘ DO SERWISU" lub na symbol "X" w górnym rogu tej planszy, jeżeli zgadzasz się na przetwarzanie przez Wirtualną Polskę i naszych Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych, zbieranych w ramach korzystania przez Ciebie z usług, portali i serwisów internetowych Wirtualnej Polski (w tym danych zapisywanych w plikach cookies) w celach marketingowych realizowanych na zlecenie naszych Zaufanych Partnerów. Jeśli nie zgadzasz się na przetwarzanie Twoich danych osobowych skorzystaj z ustawień w polityce prywatności. Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać zmieniając ustawienia w polityce prywatności (w której znajdziesz odpowiedzi na wszystkie pytania związane z przetwarzaniem Twoich danych osobowych).

Od 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (określane jako "RODO"). W związku z tym chcielibyśmy poinformować o przetwarzaniu Twoich danych oraz zasadach, na jakich odbywa się to po dniu 25 maja 2018 roku.

Kto będzie administratorem Twoich danych?

Administratorami Twoich danych będzie Wirtualna Polska Media Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, oraz pozostałe spółki z grupy Wirtualna Polska, jak również nasi Zaufani Partnerzy, z którymi stale współpracujemy. Szczegółowe informacje dotyczące administratorów znajdują się w polityce prywatności.

O jakich danych mówimy?

Chodzi o dane osobowe, które są zbierane w ramach korzystania przez Ciebie z naszych usług, portali i serwisów internetowych udostępnianych przez Wirtualną Polskę, w tym zapisywanych w plikach cookies, które są instalowane na naszych stronach przez Wirtualną Polskę oraz naszych Zaufanych Partnerów.

Dlaczego chcemy przetwarzać Twoje dane?

Przetwarzamy je dostarczać coraz lepsze materiały redakcyjne, dopasować ich tematykę do Twoich zainteresowań, tworzyć portale i serwisy internetowe, z których będziesz korzystać z przyjemnością, zapewniać większe bezpieczeństwo usług, udoskonalać nasze usługi i maksymalnie dopasować je do Twoich zainteresowań, pokazywać reklamy dopasowane do Twoich potrzeb. Szczegółowe informacje dotyczące celów przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Komu możemy przekazać dane?

Twoje dane możemy przekazywać podmiotom przetwarzającym je na nasze zlecenie oraz podmiotom uprawnionym do uzyskania danych na podstawie obowiązującego prawa – oczywiście tylko, gdy wystąpią z żądaniem w oparciu o stosowną podstawę prawną.

Jakie masz prawa w stosunku do Twoich danych?

Masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. Możesz wycofać zgodę na przetwarzanie, zgłosić sprzeciw oraz skorzystać z innych praw wymienionych szczegółowo w polityce prywatności.

Jakie są podstawy prawne przetwarzania Twoich danych?

Podstawą prawną przetwarzania Twoich danych w celu świadczenia usług jest niezbędność do wykonania umów o ich świadczenie (tymi umowami są zazwyczaj regulaminy). Podstawą prawną przetwarzania danych w celu pomiarów statystycznych i marketingu własnego administratorów jest tzw. uzasadniony interes administratora. Przetwarzanie Twoich danych w celach marketingowych realizowanych przez Wirtualną Polskę na zlecenie Zaufanych Partnerów i bezpośrednio przez Zaufanych Partnerów będzie odbywać się na podstawie Twojej dobrowolnej zgody.