Zbadali polską młodzież. Smartfon jak tlen

Dla pokolenia urodzonego w latach 2007–2010 smartfon nie jest gadżetem – jest przedłużeniem ręki i centrum łączności ze światem. Najnowsze badanie Dane 3.0, które o tym opowiada, przeprowadzono na zlecenie Ministerstwa Cyfryzacji na przełomie października i listopada. Na próbie 2000 nastolatków w wieku 15-18 lat przez Ministerstwo Cyfryzacji obala jednak mit o "zombie wpatrzonych w ekrany".

Choć młodzi Polacy zasypiają z telefonem w dłoni, to najbardziej cenią sobie rozmowę na żywo, a sztuczną inteligencję traktują pragmatycznie - przede wszystkim jako narzędzie do przetrwania w szkole.

Statystyki są jasne: 95,6 proc. badanych nastolatków posiada smartfon. To urządzenie absolutnie dominujące, deklasujące laptopy (64,6 proc.) czy tablety (31,8 proc.). Posiadanie telefonu to jedno, ale intensywność jego użycia definiuje tę grupę: blisko 9 na 10 nastolatków (88,4 proc.) korzysta z internetu kilka razy dziennie.

Sieć nie służy im jednak do pracy. Króluje rozrywka (gry, filmy, muzyka), którą jako główny cel wskazuje aż 82,1 proc. badanych. Internet to także, a może przede wszystkim, środowisko społeczne – ponad połowa młodych ludzi (56,2 proc.) używa go do kontaktu z rówieśnikami przez komunikatory.

Jeśli ktoś zastanawiał się, czy telewizja i prasa mają przyszłość wśród młodych, dane nie pozostawiają złudzeń. Aż 73 proc. nastolatków deklaruje, że nie korzysta z żadnych mediów tradycyjnych. Gdy ktoś już z nich korzysta, najczęściej jest to telewizja (64,1 proc. przypadków), a w niej kieruje się najczęściej ku sportowi, na który wskazuje 52,3 proc. respondentów oraz kulturze, które interesują 52 proc. badanych.

Młodzi żyją w modelu "na żądanie" oraz subskrypcyjnym. Ponad 85 proc. młodych osób słucha muzyki wyłącznie w serwisach streamingowych takich jak Spotify czy YouTube. Filmy i seriale? Tu również rządzą platformy typu Netflix (dominuje u prawie 70 proc. oglądających seriale). Co ciekawe, aż 34,4 proc. badanych przyznaje, że w ogóle nie sięga po książki papierowe.

Media społecznościowe zastępują rozwiązania tradycyjne, a wśród nich dominuje Youtube, Facebook i TikTok oraz Instagram. Jedynie 1,6 proc. ankietowanej młodzieży przyznaje, że nie ma żadnego konta w medium społecznościowym.

Jednocześnie, mimo że cyfrowe komunikatory są najczęstszym sposobem kontaktu (83,4 proc.), to nie są sposobem ulubionym.

Zapytani o to, jak najbardziej lubią rozmawiać z rówieśnikami, młodzi w większości (67,7 proc.) wskazali rozmowę bezpośrednią, twarzą w twarz. Tylko niespełna 13 proc. preferuje komunikatory. To wyraźny sygnał, że technologia, choć wszechobecna, nie zaspokaja w pełni potrzeby bliskości. Spotkania z przyjaciółmi "na żywo" są też najczęściej wskazywanym sposobem na zachowanie cyfrowej równowagi (55,8 proc.).

Intensywne życie online ma swoją ciemną stronę. Młodzież ma ogromny problem z higieną cyfrową, zwłaszcza w kontekście snu.

• 39,9 proc. badanych często korzysta z telefonu tuż przed snem.
• Aż 16,1 proc. przyznaje, że zawsze zasypia z telefonem.

Konsekwencje są odczuwalne. Jedna czwarta (25,8 proc.) skarży się na gorszą jakość snu, a blisko 30 proc. na bóle głowy i oczu. Co więcej, młodzi tracą poczucie czasu – ponad 60 proc. czuje, że spędza w sieci więcej czasu, niż planowało (z czego 32,9 proc. regularnie). Mimo tego większość uznaje, że dobrze balansuje między życiem online i offline.

Sztuczna inteligencja błyskawicznie zadomowiła się w plecakach uczniów. 87 proc. młodzieży wie, czym jest AI, a zdecydowana większość kojarzy ją z jednym narzędziem: ChatGPT (wskazanym przez blisko 70 proc. badanych).

Do czego służy im sztuczna inteligencja?

• 65,2 proc. używa jej do nauki i odrabiania lekcji.
• 50,2 proc. do wyszukiwania informacji.
• 24,4 proc. do pisania tekstów.

Choć młodzi chętnie korzystają ze wsparcia algorytmów, ich zaufanie jest ograniczone. Jedna trzecia (33,7 proc.) deklaruje całkowity lub większościowy brak zaufania do AI, a grupa 16 proc. ankietowanych obawia się, że w przyszłości sztuczna inteligencja może wymknąć się spod kontroli ludzkości.

Współczesny nastolatek to użytkownik świadomy, ale cyniczny w kwestii danych. Blisko 62 proc. zdaje sobie sprawę, że zostawia w sieci "cyfrowy ślad". Czy to ich powstrzymuje? Niekoniecznie. Są skłonni udostępnić swoje dane (lokalizację, zainteresowania), jeśli w zamian otrzymają lepiej działającą aplikację – taką gotowość (z różnym natężeniem) deklaruje około 30 proc. badanych. Znacznie mniej chętnie dzielą się danymi w celach altruistycznych, np. dla nauki czy medycyny.

Młodzi Polacy w wieku 15-18 lat to pokolenie hybrydowe. Technologicznie zaawansowani, stale podłączeni do sieci i uzależnieni od dopaminy z mediów społecznościowych, a jednocześnie w głębi duszy znający rolę spotkań twarzą w twarz, które cenią niemal tak samo, jak długie sesje na Discordzie.

Badanie przeprowadzono techniką CAPI, czyli wywiadu osobistego wspomaganego komputerowo, realizowanego indywidualnie z każdym respondentem. Połowa badanych to mieszkańcy miast, a połowa - obszarów wiejskich.