Najstarsza rzeka świata. 15 tys. km od Polski
Australijska rzeka Finke, znana także jako Larapinta, ma od 300 do 400 mln lat. To czyni ją najstarszą aktywną rzeką na Ziemi.
Rzeka Finke, nazywana też przez rdzenną ludność jako Larapinta, rozciąga się na ponad 640 km przez Terytorium Północne i Australię Południową. Suche warunki w centrum kontynentu sprawiają, że rzeka płynie sporadycznie.
Przez większą część roku funkcjonuje jako łańcuch oddzielnych zbiorników wodnych. Badania genealogiczne i pomiary izotopowe pomogły naukowcom ustalić, że rzeka ta mogła powstać w dewonie lub karbonie.
Jak to ustalono?
Naukowcy zestawili profile wietrzenia, zapisy osadów i sygnatury izotopów. Czynniki te razem tworzą obraz ewolucji koryta w czasie. Stałe tempo rozpadu izotopów pozwoliło oszacować wiek skał i odtworzyć historię systemu rzecznego.
Kluczowa wskazówka to tzw. drenaż poprzeczny. Victor Baker z Uniwersytetu Arizony wyjaśnia, że Finke przecina twarde kwarcyty w paśmie MacDonnell, zamiast omijać je. –Zjawisko to nazywa się antecedencją: rzeka istniała, zanim uformowały się góry, i wcinała się, gdy skorupa była wypiętrzana – powiedział w rozmowie z Live Science.
Góry tak stare jak rzeka
Pasmo MacDonnell (Tjoritja) powstało podczas zdarzenia tektonicznego znanego jako orogeneza Alice Springs, 300–400 mln lat temu. Wiek gór i przebieg drenażu wskazują, że Finke jest co najmniej tak stara jak te struktury.
Ellen Wohl z Colorado State University wskazuje, że rzeki znikają po napływie ogromnych mas osadów lub przy dużych zmianach rzeźby terenu. Długowieczności sprzyja stabilność tektoniczna i brak zlodowaceń w plejstocenie. Australia leży w środku płyty i od setek milionów lat jest wyjątkowo stabilna.
Co dalej z najstarszą rzeką?
– Bardzo stare rzeki prawdopodobnie będą nadal istnieć. Nie można jednak zapomnieć, że wiele rzek na suchych terenach jest silnie zmienianych przez działalność człowieka – wyjaśniła Wohl. – Globalne użycie wody nadal rośnie, a przez globalne ocieplenie wiele regionów dotkniętych suszą staje się jeszcze bardziej suche – mówi Wohl. Finke może być zatem szczególnie podatna na działalność człowieka.
Jeśli rzeka Finke kiedykolwiek wyschnie, kandydatką do tytułu kolejnej "najstarszej rzeki" może być rzeka New River. Według Victora Bakera ma ona obecnie około 300 milionów lat. New River przepływa przez Wirginię, Wirginię Zachodnią i Karolinę Północną.
