Stare wycofano, nowych nie ma. Polska marynarka wojenna bez śmigłowców pokładowych

Podczas Święta Wojska Polskiego w paradzie lotniczej nad Półwyspem Helskim wzięły udział statki powietrzne, eksploatowane przez Brygadę Lotnictwa Marynarki Wojennej. Obok śmigłowców AW101, Mi-14PŁ/R i ratowniczych Anakond W-3WARM w powietrzu znalazły się samoloty Saab 340 AEW i M28, a na pokładzie fregaty ORP Gen. K. Pułaski zaprezentowano śmigłowiec SH-2G Seasprite.

Dla dwóch typów maszyn była to parada pożegnalna. Pierwszym jest Mi-14, odesłany na zasłużoną emeryturę po ponad 40 latach służby. Te wyjątkowe maszyny, kupione przez Polskę w kilku wariantach (obok poszukiwawczo-ratowniczych także zwalczania okrętów podwodnych), wyróżniają się nietypowym wyglądem i możliwościami.

Choć powstały na bazie uniwersalnego Mi-8, dolna część kadłuba przypomina kształtem łódź, a śmigłowiec może lądować bezpośrednio na wodzie, co bywa przydatne m.in. podczas działań ratowniczych, podobnie jak możliwość holowania za śmigłowcem niewielkich łodzi.

Wycofane w sierpniu Mi-14 mają już następców – jeszcze w 2019 r. Polska zamówiła cztery śmigłowce AW101. Wybór tego typu maszyny wzbudził nieco kontrowersji ze względu na wysoki koszt zakupu i eksploatacji, i zaledwie cztery kupione egzemplarze, ale Marynarka Wojenna nie może narzekać na ich możliwości. AW101 to w swojej klasie jedne z najlepszych śmigłowców na świecie.

O ile w zakresie działań ratowniczych potrzeby zostały – przynajmniej częściowo – zabezpieczone, gorzej przedstawia się kwestia śmigłowców pokładowych. Na początku listopada 2025 r. ze służby wycofany został inny uczestnik letniej parady – śmigłowiec SH-2G Super Seasprite.

Cztery maszyny tego typu trafiły do Polski na początku wieku wraz z dwiema pozyskanymi ze Stanów Zjednoczonych fregatami typu Oliver Hazard Perry: ORP Gen. K. Pułaski i ORP Gen. T. Kościuszko. Choć śmigłowce te stanowią element okrętowego systemu zwalczania okrętów podwodnych, okazały się dla Polski kłopotliwym nabytkiem.

Został opracowany jako wersja rozwojowa SH-2F Seasprite w konkretnym celu: miał trafić na pokłady okrętów z niewielkim pokładem lotniczym, jak niezmodernizowane fregaty typu Oliver Hazard Perry czy Knox, jako maszyna zdolna do wykonywania szerokiego spektrum zadań, w tym – przede wszystkim – zwalczania okrętów podwodnych (ZOP).

Problem polegał na tym, że Amerykanie ćwierć wieku temu pozbyli się większości fregat z krótkimi pokładami, zastępując je okrętami w wariancie zdolnym do przyjmowania większych, dysponujących większymi możliwościami śmigłowców SH-60 Seahawk, czyli morskim wariantem Black Hawka. Kilkadziesiąt SH-2G zostało sprzedanych lub przekazanych sojusznikom.

Prezent okazał się kłopotliwy, bo to na nowych użytkowników spadła konieczność utrzymywania w sprawności maszyn, których produkcję zakończono w 1993 r., a amerykańska marynarka wojenna pozbyła się posiadanych egzemplarzy, kończąc zarówno ich eksploatację, jak i rozwój.

Polskie Super Seasprite’y zostały w toku eksploatacji zmodernizowane – trzy z czterech śmigłowców dostosowano m.in. do przenoszenia torped MU90, przeznaczonych do zwalczania okrętów podwodnych. Pomimo pomysłów, aby poddać śmigłowce gruntownej modernizacji, ostatecznie MON podjął decyzję o wycofaniu ich ze służby, co nastąpiło w listopadzie 2025 r.

Wycofanie ze służby w jednym roku dwóch typów śmigłowców morskich spowodowało, że – jak zauważa Łukasz Pacholski z Zespołu Badań i Analiz Militarnych (ZBiAM):

Polska marynarka wojenna utraciła w ten sposób część zdolności związanych z ratownictwem – śmigłowce AW101, choć mogą być używane do takich zadań, w wersji zamówionej przez Polskę nie mają m.in. tylnej rampy, przydatnej podczas akcji ratunkowych.

Marynarka straciła także część zdolności związanych ze zwalczaniem okrętów podwodnych i – przy okazji – całe lotnictwo pokładowe. Wycofane Super Seasprite’y wciąż nie mają następców, a program modernizacyjny Kondor, zakładający ich pozyskanie, od 2019 r. nie przyniósł efektów.

Problem dotyczy nie tylko starych fregat - śmigłowce pokładowe będą potrzebne dla budowanych fregat typu Miecznik. Problemu nie rozwiąże zamówienie kolejnych AW101 – ze względu na swoje gabaryty śmigłowiec ten nie wyląduje na większości okrętów sojuszniczych klasy fregaty (wyjątek stanowią tu brytyjskie fregaty Type 23).

Plan zakłada, że pierwszy Miecznik, czyli ORP Wicher, zostanie zwodowany w 2026 r. i wejdzie do służby w roku 2029. Czasu na wybór nowego śmigłowca jest zatem coraz mniej. Rośnie ryzyko, że marynarka otrzyma wprawdzie nowy okręt, ale – bez śmigłowca pokładowego – będzie on niezdolny do wykonywania części zadań.